การทำธุรกิจในเยอรมนี

ในหลักการ เยอรมนีมีกฎหมายให้การคุ้มครองนักลงทุนต่างชาติอย่างเสมอภาคกับนักลงทุนเยอรมนี หากมีข้อพิพาททางกฎหมาย นักธุรกิจส่วนใหญ่สามารถพี่งพาระบบยุติธรรมที่มีประสิทธิภาพของเยอรมนี อย่างไรก็ดี การทำความเข้าใจระเบียบกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ก่อน ย่อมเป็นประโยชน์ โดยเฉพาะประเด็นเรื่องการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา กฎหมายการค้า กฎหมายแรงงาน กฎหมายภาษี กฎหมายสิ่งแวดล้อม ที่กำลังถูกจับตามองในเยอรมนีในขณะนี้



การจัดตั้งธุรกิจ

การจัดตั้งบริษัทในเยอรมนีมีหลายรูปแบบให้เลือกเหมาะสมตามกิจกรรมทางธุรกิจและความเหมาะสมของแต่ละบุคคล เช่น บริษัทจำกัด (GmbH), บริษัทจำกัดมหาชน (AG), ห้างหุ้นส่วนจำกัด (KG) และอื่นๆ โดยไม่มีข้อจำกัดทางสัญชาติและถิ่นพำนัก และไม่มีเงื่อนไขว่าต้องมีชาวเยอรมันเป็นหุ้นส่วนด้วย

ทั้งนี้ รูปแบบบริษัทมีผลต่อวิธีการร่วมลงทุน การดำเนินกิจการ ตลอดจนเงื่อนไขการชำระภาษี ซึ่งรายละเอียดต่างๆ เหล่านี้ รวมถึงขั้นตอนการจัดตั้งบริษัท สถาบันส่งเสริมการลงทุนในเยอรมนี (GTAI) สามารถให้คำแนะนำได้เป็นอย่างดี


ตัวอย่างกรณีการตั้งบริษัทจำกัด (GmbH) ซึ่งเป็นรูปแบบบริษัทส่วนใหญ่ที่นักลงทุนต่างชาติมาก่อตั้งในเยอรมนี มีขั้นตอนดังนี้


ที่มา GTAI : Facts & Figures Business Establishment 2014

1. บริษัท (Corporations)

เป็นนิติบุคคลซึ่งมีสิทธิและหน้าที่กระทำการต่างๆ แทนบุคคลผู้ถือหุ้น อาทิ การลงนามในสัญญา การครอบครองสินทรัพย์ และการชำระภาษี

การตั้งบริษัทต้องมีทุนขั้นต่ำและภาระผูกพันทางการเงินที่เข้มงวดกว่ารูปแบบอื่น ๆ (เช่น การเป็นกิจการร่วมหุ้น) บริษัทมีหลายรูปแบบซึ่งมีรายละเอียดแตกต่างกันไป โดยหลักมี 4 รูปแบบ คือ

บริษัทจำกัด Limited Liability Company (GmbH)
  • ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำ 25,000 ยูโร
  • ต้องมีพนักงานอย่างน้อย 1 คน ดำเนินการต่างๆ ในนามองค์กรและผู้ถือหุ้น ในที่นี้คือ ผู้จัดการ ซึ่งไม่จำเป็นต้องมีหุ้นในบริษัท และไม่จำเป็นต้องเป็นคนเยอรมัน
Limited Liability Entrepreneurial Company (“Mini GmbH”)
  • ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำ 1 ยูโร
  • เพื่อชดเชยการขาดเงินทุนเริ่มต้นของบริษัท กฎหมายระบุให้ต้องมีการสงวนกำไรประจำปีจำนวน 1ใน 4 สะสมไว้จนกว่าบริษัทจะมีการเงินทุนขั้นต่ำครบ 25,000 ยูโร ซึ่งจากนั้นจะสามารถแปลงกิจการเป็น GmbH ได้
บริษัทจำกัด (มหาชน) Stock Corporation (AG)
  • ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำ 50,000 ยูโร
  • ต้องมีการจดทะเบียนแจ้งชื่อผู้ตรวจสอบบัญชี และคณะกรรมการกำกับดูแล (supervisory board) กับทนาย
  • มีคณะกรรมการบริหาร (management board) ดำเนินงาน
ห้างหุ้นส่วนจำกัด Partnership Limited by Shares (KGaA)
  • ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำ 50,000 ยูโร
  • หุ้นส่วนอย่างน้อยหนึ่งคนจะต้องรับผิดชอบต่อธุรกรรมและหนี้สินของบริษัทอย่างไม่จำกัด (unlimited liability)

2. หุ้นส่วน (Partnership)

แตกต่างกับบริษัท (Corporations) ตรงที่ เป็นการรวมตัวของผู้ประกอบวิชาชีพอิสระหลายคน ซึ่งหุ้นส่วนแต่ละคนต้องรับผิดชอบหนี้สินของกิจการ โดยต้องนำทรัพย์สินส่วนตัวเข้ามารับผิดชอบด้วย โดยรวมมี 4 รูปแบบ คือ

Civil Law Partnership (GbR)
  • จำนวนหุ้นส่วนอย่างน้อย 2 ราย
  • ไม่จำกัดจำนวนเงินทุนขั้นต่ำ
  • หุ้นส่วนแต่ละคนจะต้องรับผิดชอบต่อธุรกรรมและหนี้สินของบริษัท โดยต้องนำทรัพย์สินส่วนตัวเข้ามาร่วมรับผิดชอบด้วย (The partners are jointly liable with their private assets for debts incurred by the company.)
General Commercial Partnership (oHG)
  • เป็นรูปแบบที่นิยมใช้ในการก่อตั้งวิสาหกิจขนาดกลางและเล็ก (SMEs)
  • จำนวนหุ้นส่วนอย่างน้อย 2 ราย ดำเนินกิจการทางการค้า
  • ไม่จำกัดจำนวนเงินทุนขั้นต่ำ
  • หุ้นส่วนแต่ละคนจะต้องรับผิดชอบต่อธุรกรรมและหนี้สินของบริษัท (All partners are jointly and severally liable for the oHG's debts and liabilities.)
Limited Partnership (KG)
  • มีผู้ถือหุ้น 2 แบบ คือ แบบทั่วไป (general partner) และ แบบจำกัด  (limited partner)
  • ผู้ถือหุ้นแบบทั่วไป จะต้องรับผิดชอบต่อธุรกรรมและหนี้สินของบริษัทอย่างไม่จำกัด (The general partner (Komplementär), is personally liable without limitation.)
  • ผู้ถือหุ้นแบบจำกัด มีความรับผิดชอบเฉพาะบางส่วน (The liability of the limited partners (Kommanditisten) is limited to their respective share of the partnership capital.)
GmbH & Co. KG
  • เป็นการร่วมหุ้นระหว่างบริษัท (GmbH) ในฐานะผู้ถือหุ้นทั่วไป (general partner) ร่วมหุ้นกับบุคคลทั่วไปในฐานะผู้ถือหุ้นแบบจำกัด  (limited partner)
  • ผู้ถือหุ้นแบบทั่วไป (GmbH) จะต้องรับผิดชอบต่อธุรกรรมและหนี้สินของบริษัทอย่างไม่จำกัด (The GmbH is fully liable for the GmbH & Co. KG's debts and liabilities.)
  • ผู้ถือหุ้นแบบจำกัด มีความรับผิดชอบเฉพาะบางส่วน (The liability of the limited partners (Kommanditisten) is limited to their respective share of the partnership capital.)

3. การตั้งสำนักงานสาขาของบริษัทที่มีอยู่แล้วในต่างประเทศ (Branch Offices) สามารถกระทำได้ใน 2 ลักษณะ คือ

รูปแบบการจัดตั้งบริษัทสาขา ความรับผิดชอบทางกฎหมาย ทุนขั้นต่ำ จำนวนผู้ก่อตั้ง
ขั้นต่ำ
ความซับซ้อนในการก่อตั้ง
สำนักงานสาขาอิสระ
(Autonomous Branch Office) (selbständige Zweigniederlassung)
ขึ้นกับรูปแบบของบริษัทแม่ ไม่ระบุ 1 คน ปานกลาง
สำนักงานสาขาขึ้นตรงกับบริษัทแม่
(Dependent Branch Office) (unselbständige Zweigniederlassung)
ขึ้นกับรูปแบบของบริษัทแม่ ไม่ระบุ  1 คน ต่ำ
ที่มา GTAI : Facts & Figures Business Establishment 2014

ดังได้กล่าวแล้วในหัวข้อขั้นตอนการจัดตั้งบริษัท ตัวอย่างกรณีการตั้งบริษัทจำกัด (GmbH) มี 5 ขั้นตอน โดยในขั้นตอนที่ 1 และ 2 การร่างข้อบังคับ (Articles of association) ของบริษัท ที่ต้องดำเนินการกับทนายความ (Notar) เยอรมัน ก่อนจะเข้าสู่ขั้นตอนถัดไปคือ การชำระทุนจดทะเบียน ซึ่งต้องไม่ต่ำกว่า 25,000 ยูโร โดยอาจเป็นเงิน มูลค่าอสังหาริมทรัพย์หรือสิทธิบัตรก็ได้ จากนั้นจะเข้าสู่ขั้นตอนที่ 4 ที่ดำเนินการกับหน่วยงานรับจดทะเบียนพาณิชย์ (Handelsregister) คือ ศาลท้องถิ่น (Amtsgericht) โดยให้ทนายความ (Notar) เยอรมันเท่านั้นเป็นผู้ยื่นคำร้องผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ผ่านแบบฟอร์มในเวบไซต์ www.unternehmensregister.de

ขั้นตอนสุดท้ายคือ การจดทะเบียนการค้า ซึ่งทุกบริษัทมีหน้าที่ต้องยื่นลงทะเบียนต่อ Gewerbeamt หน่วยงานรับจดทะเบียนการค้าประจำท้องถิ่นของเขตพื้นที่ที่บริษัทนั้นๆ ตั้งทำการอยู่ จากนั้นชื่อของบริษัทจะขึ้นอยู่ในทะเบียนการชำระภาษีการค้า และปรากฏอยู่ในทะเบียนของสภาหอการค้าและอุตสาหกรรมท้องถิ่น (Industrie- und Handelskammer – IHK) และสภาช่าง (Handwerkskammer) โดยอัตโนมัติ ซึ่งในเยอรมนีมีข้อบังคับให้ทุกบริษัทเป็นสมาชิกสภาหอการค้าฯ